Sentralperspektiv i teikneforming i 7. klasse

Eit av kompetansemåla i kunst og handverk elevane skal ha oppnådd etter 7. trinn er: "Eleven skal kunne bruke (...) sentralperspektiv for å gi illusjon av rom i bilder både med og uten digitale verktøy. I teikneforming har eg med ein 7. klasse jobbba med sentralperspektiv. Nedanfor beskrivast prosessen elevane følgde.

Sentralperspektiv from Tjitske Sijtsma-Oma



Mange elevar har kosa seg med oppgåva. Her kjem nokre resultat.

Didaktisk del knytt til kompetansemål i visuell kommunikasjon, bildebok

I denne didaktiske delen av arbeidskrav III knyter eg mine erfaringar frå arbeidet med bildebok til kompetansemål i visuell kommunikasjon etter 7. og 10. trinn. I visuell kommunikasjon er praktisk skapande arbeid med todimensjonal form og digitale bildemediar vektlagt. Form, farge og komposisjon samt idéutvikling, problemløysning og symbolbehandling er sentrale emne i hovudområdet. Eksperimentering med visuelle verkemiddel står sentralt i arbeid med visuell kommunikasjon i ulike medium (Udir, 2006). Her greier eg ut om korleis ein kan jobbe med digital kompetanse i Kunst og handverkfaget utifrå mine erfaringar med DSL+-prosjektet og dei valte kompetansemåla.

Lepperød, Kallestad & Gilje (2013, s.33) skriv om da den digitale kometansen kom inn i Kunst og handverkfaget i 2006. Måla i LK06 bygg vidare på den delen av fagplanen i L97 som tok for seg todimensjonale uttrykk. Medan det todimensjonale i L97 berre gjaldt uttrykk på papir og lerret, gjeld frå 2006 òg det digitale. Forfattarane meiner at det ikkje er ei motsetjing mellom tradisjonelle handverkstradisjonar og digitale medium, sjølv om at dei er forskjellige uttrykksmåtar.

I læreplanane i Kunst og handverk (LK06) er det fleire kompetansemål som går på visuell kommunikasjon. Nesten alle desse måla kan vere relevante for arbeidet med bildebokprosjektet. Eg har valt å gi att nokre mål og dei tilsvarande eksempla mine skjematisk etter trinn. 

Eksempel frå arbeidet mitt	Kompetansemål etter 7. trinn Eleven skal kunne:
I bilderedigeringsprogrammet Gimp har eg forminska og forstørra elementa og plassert dei høvesvis lengre bak og lengre fram for å gi illusjon av rom/djupn.	bruke fargekontraster, forminsking og sentralperspektiv for å gi illusjon av rom i bilder både med og uten digitale verktøy
Dei teikna hovudkarakterane har eg fotografert og digitalisert. Bilda har eg manipulert digitalt. I prosessloggen kan ein lese om refleksjonane mine om arbeidsprosessen og sluttproduktet.	fotografere og manipulere bilder digitalt og reflektere over bruk av motiv og utsnitt
Utifrå tildelt tekst har eg utvikla bilda for ei digital bildebok. Underveis i prosessen har eg stadig vurdert korleis bilda kunne utfylle teksten utan å vere ein kopi av teksten. Eg meiner at bilda og teksten utfyller kvarandre.	sette sammen og vurdere hvordan skrift og bilde kommuniserer og påvirker hverandre i ulike sammenhenger

Eksempel frå arbeidet mitt	Kompetansemål etter 10. trinn Eleven skal kunne:
Eg har brukt ulike materiale i produktet mitt og satt dei saman til eit bilde. Reiskapane eg har brukt er blant anna blyantar, tusj, saks og bildebehandlingsprogram.	bruke ulike materialer og redskaper i arbeid med bilder ut fra egne interesser
Eg har blant anna skore bilda, klippa, fargelagt, teikna, forstørra, forminska, og forforma ulike element i bilda mine i Gimp.	bruke ulike funksjoner i bildebehandlingsprogram
På eit storyboard har eg skissert handlingsløpet i den tildelte teksten. Eg har redigert og manipulert enkle digitale opptak. I prosessloggen har eg vurdert bruken av verkemidla i bilda mine.	tegne bildemanus, redigere og manipulere enkle digitale opptak og vurdere bruk av egne virkemidler
Eg spurte dottera mi å gi tilbakemelding på bilda mine. Det kom tydeleg fram at ho ikkje forsto bodskapen i eit av dei (sjå prosessloggen). Då har eg gjort vurderinga å lage ein ny versjon som eg meiner har vore ei god avgjersle. Elles har eg fordjupa meg i den etiske problemstillinga som går ut på bruk av bilde som er lagt ut på nettet og som er lagt under opphavsrettigheiter.	vurdere ulike budskap, etiske problemstillinger og visuell kvalitet i reklame, film, nettsteder og dataspill
Med utgangspunkt i skisser frå storyboardet har eg forenkla bilda for å få eit stilisert sluttprodukt (sjå prosessloggen).	stilisere motiver med utgangspunkt i egne skisser i arbeid med mønster, logo, skilt og piktogrammer
Til slutt har eg laga ein PowerPoint som viser alle bilda i bildeboka mi. Prosessloggen eg la ut på bloggen min er ein multimodal presentasjon med bilde og tekst.	dokumentere eget arbeid i multimediepresentasjoner

Erfaringane eg har fått i dette arbeidet kan eg ta med meg når eg skal planleggje undervisninga i framtida.

Litteratur
Lepperød, J., Kallestad, T., & Gilje, Ø. (2013) Kunst Håndverk teknologi og design. Bergen: Fagbokforlaget

Utdanningsdirektoratet. (2006).  Læreplan i kunst og håndverk - kompetansemål etter 7. årstrinn. Henta frå: http://www.udir.no/kl06/KHV1-01/Kompetansemaal?arst=372029323&kmsn=189205472 Siste gong vitja: 09.11.2015.

Utdanningsdirektoratet. (2006).  Læreplan i kunst og håndverk - kompetansemål etter 10. årstrinn. Henta frå: http://www.udir.no/kl06/KHV1-01/Kompetansemaal?arst=98844765&kmsn=-1654775316 Siste gong vitja: 09.11.2015.

Prosesslogg Bildebok for DSL+-project

I denne loggen dokumenterer eg prosessen i arbeidet med bildebok for The Down Syndrome Language Plus-project. Formålet med prosjektet er å utvikle eit effektivt språkstimuleringstiltak for barn med Downs syndrom. Eg vurderer ved hjelp av bilde og tekst korleis mine val i prosessen, særleg knytt til arbeid med kriterier for utvikling av bildebok og arbeid i bilderedigeringsprogram, fungerer i det endelege bildebokproduktet.

Det fyrste eg gjorde i denne prosessen var å lese nøye gjennom oppgåvelyden. Eg markerte viktige krav til arbeidet, skreiv notater i margane og skreiv ned spørsmål der noko var utydeleg. I heile prosessen har eg vore nøydt til å gå tilbake til oppgåvelyden, sidan det var mange krav å halde seg til. Dessutan kan problem/utfordringar løysast på ulike vis. Det gjeld å tenke utanfor boksen innanfor ramma som er gjeve.

Så gjorde eg meg kjend med teksten Emil og Tor løper om kapp av Wenche Hoel Røine. I margen noterte eg dei umiddelbare assosiasjonane eg fekk. I nokre tilfelle såg eg nokre idear tydeleg for meg, andre gongar handla det om enkelt element, som for eksempel at eg hadde lyst til å bruke paraply i eit av bilda mine. Underveis i prosessen måtte eg vurdere om eg kunne gjennomføre desse ideane slik som eg såg dei for meg, om eg måtte gjere endringar eller forkaste dei heilt (sjå lengre nede i loggen).

Saman med ein medstudent bestemde eg korleis hovudkarakteren Emil skulle sjå ut. Akkurat denne delen av arbeidet var ikkje noko særleg nøye gjennomtenkt, men fann vi på der og då. Det einaste eg hadde eit sterk ønske om var at hovudkarakteren skulle ha raudt hår, sidan eg allereie då hadde planar om å lage håret av raudt tova ullgarn. Utsjåande til karakter Tor fann eg på sjølv seinare, sidan Tor berre finst i teksten min.

I inspirasjonsfasen samla eg idear, bilde og uttrykk. Eg såg gjennom fleire barne-/bildebøker frå forskjellige illustratørar for å få inspirasjon og bladde i tapetbøker. Bilde, tekst og materiale som forma ein basis for uttrykket eg ønska å arbeide med i bildebokoppslaga, satt eg saman til ein visjonsplan.

Bilda og tekst fann eg både i blader, tapetbøker og på nettet. Alt av bilde og tekst blei digitalisert og satt saman i bilderedigeringsprogrammet Gimp. Garnet fann eg i restegarnskorga og limte eg på ei utskrive utgåve av visjonsplansjen. I etterkant ser eg at mange element frå visjonsplansjen er brukt i sluttproduktet. Nokre få element fungerte berre i hovudet mitt, men fungerte ikkje godt i utarbeidinga av bilda. Eit eksempel på dette er harane og målfanen. Grunnen til at eg utelet nokre av desse elementa var at dei var for detaljerte eller forårsaka støy i bilda.

Skapinga av karakterane har vore ein utfordrande prosess. Lenge ønska eg at karakterane skulle vere digitale figurar. Dette gav imidlertid den store utfordringa med rettigheiter på bilde frå nettet. Eg fordjupa meg i bruk av creativ commons-lisens (CC er eit system for å klarere opphavsrettigheiter når eit åndsverk blir lagt ut på Internett). Men eg fann til slutt ut at eg heller burde prøve å skape mitt eige uttrykk av karakterane. I etterkant meiner eg at dette valet har gjort at bilda har fått det spesifikke uttrykket dei har fått. Altså at bilda ikkje er samansett av berre digitale element, men at dei viktigaste element (hovudpersonane) er digitaliserte, detaljerte handprodukt mot ein svært forenkla digital omgjevnad.

 

Då eg skulle utvikle karakterane, byrja eg med å skissere dei. Eg har særleg overdrive karakteristika i ansiktet: store venlege auger, breitt smil og flagrande hår. Då eg var nøgd med uttrykket, teikna eg med svart tusj over skissene for å få fram tydelege konturar. Så har eg fargelagt figurane, klipt ut dei lause delane, satt figurane saman i ønska posisjon og fotografert dei. Eg har vore nøydt til å lage to versjonar av kvar karakter. I forteljinga såg eg for meg at dei nokre gonger skulle sjåast frå sida og andre gonger frå framsida.

Å teikne figurane sine kroppsdelar som lause element, fargeleggje og klippe dei ut, var tidkrevjande, men gav ønska effekt. Figurane blei dynamiske i sluttproduktet. Dei kan bli gitt ulike holdningar. Dessutan gir dette muligheit for å jobbe vidare med dei viss nokre må endrast på seinare tidspunkt.

Først då eg jobba med bildebokframsida, kom det endelege uttrykket som eg har brukt i alle bilde fram. Eg fann ut at eg måtte utelate mange detaljar for å skape eit forenkla uttrykk med lågt detaljnivå. Dette var svært viktig i forbindelse med målgruppa som er sensitiv for støy, lyd og rørsle. Den digitale bakgrunnen (himmel og gras) og dei handteikna hovudkarakterane er repeterande element som gjer at barna har lettare for å hugse enkeltelement. I tillegg skaper/forsterkar bakgrunnen stemninga i bilde og tekst. Framsida viser dei to hovudkarakterane Emil og Tor og slår an innhaldet i bildeboka.

På eit storyboard teikna eg ut historia  frå teksten. Akkurat denne delen av arbeidet erfarte eg som utfordrande. Eg måtte bestemme meg for kva element frå teksten eg skulle ta med og kva eg skulle utelate. Dilemmaet med å utelate fleire biletlege element kunne i nokre fall løysast ved å erstatte biletlege element med applikasjonar (sjå nedanfor). Ved å kombinere digital bakgrunn og ulike lyd- applikasjonar meiner eg at eg har fått det til å skape ein illusjon/eit inntrykk av at historia finn sted på ein idrettsplass utan å vise for mange detaljer. Kvart bilde viser ei handling, sidan fleire handlingar samtidig og for mange detaljer har vist seg å vere for komplisert til å oppfatte for målgruppa.

Applikasjonar:

Forsida: fuglekvitring
Bilde 1: fuglekvitring, korps og barn i bakgrunnen.
Bilde 2: barn som heiar. Her er det mogelegheit for å la figurane bevege/la dei springe.
Bilde 3: tung pust og latter frå dei to gutane.
Bilde 4: fuglekvitring, rørleg figur, prøvar å behalde balansen, ein hund som bjeffar.
Bilde 5: barn i bakgrunnen som høyrest langt vekke, evt. ein høgtalar som ropar opp namn og startnummer. Figuren kan gå bort til flagget.

Bilde 6: høge glade barnestemmar som roper hurra, klappar. Emil som roper hurra og løfter armane over hovudet. (Dette kan evt. vere interaktivt: trykk på Emil, så ropar han hurra og løftar på armane).
Bilde 7: fuglekvitring, barnestemmer i bakgrunnen.

Bilde 8: fuglekvitring, hurra-roping, barnestemmer.

Eit krav i arbeidet med utviklinga av bildeboka var at bestemte ord skulle framhevast visuelt. Eg har gjort dette i den graden det var muleg og ikkje forstyrra det gjennomgåande uttrykket i bildeboka mi. Nokre ord som skulle framhevast i teksten Emil og Tor løper om kapp er «mange barn». Eg har heller valt å gjengi desse orda i form av lydapplikasjon (barnestemmer). Dessutan såg eg det ikkje heilt for meg korleis eg visuelt skulle gjengi eit ord som «aldri». Her har eg altså brukt skjønn.

Så sto arbeidet med bilderedigering att. Eg var ikkje kjend med Gimp frå før, så dette måtte eg fordjupe meg i fyrst. Heldigvis ligg det mange gode instruksjonsfilmar ute på Youtube. Gimp gav meg mogelegheita til å variere i bildevinkel og -utsnitt, og til å setje bilda om til høg kontrast. Små feil i teiknearbeidet kunne redigerast med Gimp. På nokre bilde hadde eg gløymd å ta startnummer på T-skjortene til figurane. Dette kunne lett fiksast ved å teikne dei som lause element og legge dei inn i dei ulike bilda.

Målgruppa for prosjektet (6 åringar med Downs syndrom) er på likt forståingsnivå som normalt fungerande 3-åringar. Derfor spurde eg til slutt dottera mi på 4 år om å høyre på forteljinga og sjå på bilda eg laga. Ho synast alt var «fint og bra», men reagerte på bildet med paraplyar (sjå nedanfor) som eg ikkje tok med i sluttproduktet.

Ho lura på kvifor guten gjekk på paraplyar på vatnet. Då skjøna eg at dette draumaktige bildet var for detaljert og abstrakt. Eg valde derfor å lage ein ny versjon som låg tettare opp til teksten og som var konkret.

Ei anna utfordring når det gjaldt detaljnivå var bildet der ungane får startnummer. I teksten står at det står minst 8 ungar i ein kø. Eg synast at gjengjeving av åtte ungar er for detaljert og at det ikkje er i stil med dei andre forenkla bilda mine. Eg laga to versjonar av denne scenen. I den fyrste versjonen har eg bare teke med Emil og Tor og to vaksne. I den andre versjonen tok eg med to barn til for å gi eit inntrykk av ein kø. Medan det fyrste bildet er meir stilreint (i likskap med resten av boka), står det andre bildet nærmare teksten. Her ligg eit lite dilemma. Likevel meiner eg at bildet med to ungar vil fungere best i boka mi.

Bildebokresultatet mitt svarar til kriteria eg fekk på forhand. Dei ni bildebokoppslaga har blitt svært forenkla uttrykk og inneheld repeterande element. Eg har jobba med tydelege kontur og høg kontrast. Dette er med omsyn til målgruppa. I tillegg har karakteristika til dei bevegelege hovudpersonane blitt overdrivne for å hjelpe barna til å forstå uttrykk og kjenne att karakterane. Oppslaga har blitt varierte i både i bildeutsnitt og -vinkel. Framsida viser dei to hovudkarakterane og slår an innhaldet i bildeboka. I denne loggen har eg beskrive ulike applikasjonar i bildeboka. 

Sjølv om at dette var eit omfattande arbeidskrav, har det vore veldig spennande, kjekt og inspirerande å jobbe med dette prosjektet. Eg håpar at denne boka kan fungere som eit effektivt språkstimulerande tiltak for barn med Downs syndrom.

Frå minnefargar til minnebilete: Collage i papir

Her kjem to eksempel på collageteknikk i papir. Til den fyrste brukte eg sjølvfarga papir, til den andre innpakningspapir og pakkepapir som ein bruker til å pakke inn knusbare gjenstandar.

Arbeidskrav 2, minnefargar og fargeminner from Tjitske86

 

Arbeidskrav2, blogg2e from Tjitske86

Fargelære i praksis

På samlinga i Notodden lærte vi om Itten sin fargeteori. I tråd med den pedagogiske tanken at ein slik teori ikkje må stå for seg sjølv, men må stå i ein kontekst, laga vi nokre produkt som gjorde denne teorien synleg. 

Fargesirkelen til Itten

Dette biletet er malt med primærfargane raud, blå og gul (sjå innerst i fargesirkelen) og sekundærfargane (altså blandingar av primærfargar) oransje og grøn. I tillegg er det brukt svart og kvit. Biletet har eit ljost uttrykk, sidan hovudfargane som har blitt nytta er varme fargar.

Bilete 1

På bilete nr 2 har eg brukt komplementærfargane til biletet nr 1, altså fargane som ligg ovanfor kvarandre i fargesirkelen. Kvar ljos farge i fargesirkelen har ein tilhøyrande mørk komplementærfarge og omvendt. Sidan hovudfargane i bilete nr 1 var ljose, har bilete nr 2 eit mørkare uttrykk.

Bilete 2

Fargane på bilete nr 3 er ein blanding av fargane på bilete nr 1 og 2. Hovudfargen her er brun. For å få brunfarge må ein blande dei tre primærfargane. Ein kan òg seie dette på ein annan måte: for å få brunfarge kan ein blande ein primærfarge med tilhøyrande komplementærfarge, altså ein blanding av dei andre to primærfargane. For eksempel: når ein blandar gult med raud og blått får ein brun. Eller når ein blander gult med lilla får ein brun. Lilla er komplementærfargen til gul og samstundes ein blanding av raudt og blått. Slik kan ein forklare at hovudfargen i dette biletet er brun. Dette biletet er mørkare enn bilete nr 1, men ljosare enn bilete nr 2.

Bilete 3